İkinci El Jetski Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
İkinci el jetski piyasasında aynı model ve yıldaki iki makine arasında ciddi fark olabiliyor. Biri sezonda birkaç hafta sonu kullanılmış, diğeri bir plajda her gün kiraya verilmiş olabilir. Dışarıdan bakınca ikisi de parlak görünür. Farkı anlamak için ilana değil, makineye ve evrakına bakmak gerekiyor.
Aşağıdaki liste, alıcı olarak sahada neye bakmanız gerektiğini sırayla anlatıyor. Teknik bilginiz sınırlıysa görüşmeye bu işten anlayan birini ya da markanın servisinden bir teknisyeni götürmek en sağlıklı yol.
Motor saati ve kullanım geçmişi
Jetskide kilometre yerine motor saati konuşulur. Göstergedeki saat ilk bakılacak bilgi ama tek başına yeterli değil, göstergesi değişmiş makineler de piyasada var. Sea-Doo, Kawasaki ve Yamaha'nın yetkili servisleri teşhis yazılımıyla motor beyninden (ECU) çalışma saatini ve kayıtlı arıza kodlarını okuyabiliyor. Ciddi bir alımda bu okumayı yaptırmak, sonradan çıkacak birçok tartışmayı baştan bitirir.
Saatin yanında makinenin nasıl kullanıldığını da sorun. Kiralık filodan çıkan jetskiler kısa sürede yüksek saate ulaşır, sık sık tam gazda ve sığ suda çalışır. Bu her zaman kötü demek değil; düzenli bakım görmüş bir filo makinesi, bakımsız bırakılmış özel bir makineden iyi olabilir. Ama fiyatın buna göre olması gerekir.
Servis kaydı ve faturalar
Yağ ve filtre değişimleri, buji, pompa bakımı ve varsa süperşarj bakımı için fatura ya da servis kaydı isteyin. Satıcı bakımları kendisi yaptıysa hangi parçaları nereden aldığını ve hangi aralıklarla değiştirdiğini sorun. Net cevap alamıyorsanız bakım yapılmadığını varsayarak fiyat konuşun.
Kaza, batma ve motor revizyonu geçmişini de doğrudan sorun. Suya batmış ve zamanında müdahale edilmemiş bir jetskide elektrik aksamında ve motor içinde korozyon sorunları aylar sonra ortaya çıkabilir.
Süperşarjlı modellerde ek kontrol
Sea-Doo'nun yüksek beygirli modelleri, Kawasaki Ultra serisinin süperşarjlı versiyonları ve Yamaha'nın SVHO motorlu modelleri süperşarj (supercharger) ile çalışır. Süperşarj, üreticinin belirlediği aralıklarla kontrol edilmesi ya da revize edilmesi gereken bir parça. Bu aralık model ve yıla göre değişiyor, kendi modelinizin kılavuzundan veya yetkili servisten teyit edin.
Satıcıya süperşarj bakımının en son kaçıncı saatte yapıldığını sorun. Bakımı aksatılmış bir süperşarj dağıldığında parçalar motora geçebilir ve iş basit bir onarımla kapanmaz. Bakım belgesi yoksa bu kalemin masrafını pazarlıkta hesaba katın. Çalışırken süperşarj tarafından gelen metalik ses, ıslık ya da tıkırtı ciddiye alınması gereken bir işaret.
Pompa, impeller ve aşınma halkası
Makine römorktayken emiş ızgarasından ve pompa çıkışından içeri bakın. İmpeller kanatlarında çentik, kırık ya da düzleşme olmamalı. Kum ve taş emen makinelerde kanat uçları aşınır, aşınma halkası (wear ring) ile kanat arasındaki boşluk büyür. Sonuç, suda devir yükselirken hızın gelmemesi, yani kavitasyon.
Pompa şaftında boşluk olup olmadığına ve pompa çevresinde çatlak ya da yapıştırma izi bulunup bulunmadığına bakın. Pompanın oturduğu bölge gövdenin en çok yük alan yerlerinden biri.
Gövde ve motor bölmesi
- Alt gövdede derin çizik, ezik, macun ve boya farkı arayın. Kıyıya sert çıkarılmış makinelerde burun altı ve omurga hattı aşınır.
- Sürüş plakası (ride plate) ve emiş ızgarasının bağlantılarını kontrol edin.
- Koltuğu açıp motor bölmesine bakın. Sintinede su, yağ ya da yakıt birikintisi, metal parçalarda yoğun tuz ve pas olmamalı.
- Hortum kelepçelerinde, egzoz bağlantılarında ve kablolarda oksit ve sonradan yapılmış amatör tamir izi arayın.
- Gövdeyle uyumsuz renkte panel ya da yeniden yapıştırılmış birleşim yerleri kaza geçmişine işaret edebilir.
Test sürüşü olmadan karar vermeyin
Satıcıdan makineyi siz gelmeden çalıştırmamasını isteyin. Soğuk motorun nasıl çalıştığını görmek önemli. İlk marşta zorlanma, düzensiz rölanti, beyaz ya da mavi duman not edilmesi gereken şeyler.
Suda şunlara bakın:
- Tam gazda devir ve hızın modelin normal değerlerine yakın olup olmadığı
- Gaz verildiğinde tekleme, boğulma ya da gecikme
- Direksiyonun boşluksuz ve iki yöne eşit dönmesi
- Geri vitesin ve varsa fren sisteminin çalışması
- Göstergede aşırı ısınma ya da arıza uyarısı çıkıp çıkmadığı
- Soğutma suyu çıkışından (pilot su) düzenli su gelmesi
Sürüşten sonra koltuğu yeniden açıp sintinede su birikip birikmediğine bakın. Kısa bir sürüşte bile su birikiyorsa bir yerden sızıntı var demektir. Test sürüşüne izin verilmiyorsa en azından makinenin flush bağlantısıyla karada çalıştırıldığını görün. Hiç çalıştırılmadan satılan makineye karşı temkinli olun.
Evrak, ruhsatname ve tescil kontrolü
Boyu 2,5 metre ve üzerindeki özel kullanım deniz araçları Liman Başkanlıklarında bağlama kütüğüne kaydedilir, jetskiler de bu kapsamda. Kontrol etmeniz gerekenler:
- Bağlama kütüğü ruhsatnamesinin aslı ve geçerlilik süresi. Süresi dolmuş ruhsatnamede idari para cezası ve birikmiş yükümlülük riski olabilir.
- Ruhsatnamedeki malik bilgisinin satıcının kimliğiyle aynı olması
- Gövdedeki tanıtım numarası (HIN) ve motor seri numarasının ruhsatnamedeki bilgilerle uyuşması
- Jetski üzerinde rehin, haciz ya da benzeri bir kayıt bulunup bulunmadığı. Bu kayıtlar bağlama kütüğüne işlenir; kapora konuşmadan önce satıcıya sorun ve Liman Başkanlığı'ndan teyit edin.
Mülkiyetin devri Liman Başkanlığı huzurunda ya da noterde yapılmak zorunda. Taraflar arasında imzalanan adi bir satış kağıdı tek başına mülkiyeti geçirmez.
Fiyatı nasıl değerlendirmeli
Fiyatı model yılı, motor saati, motor gücü ve bakım durumuyla birlikte değerlendirin. Aynı modelde ve yakın yıllardaki ilanları karşılaştırın, yalnızca en ucuzu değil ortalamayı görün.
Pazarlıkta yaklaşan masrafları hesaba katın: zamanı gelmiş süperşarj bakımı, aşınmış impeller ve aşınma halkası, yenilenmesi gereken akü, yıpranmış koltuk kılıfı, süresi dolmak üzere olan ruhsatname. Römork, branda ve can yeleğinin fiyata dahil olup olmadığını da netleştirin. Römork ayrıysa römork ilanlarından karşılaştırma yapabilirsiniz. Piyasanın belirgin şekilde altında fiyatlı bir ilan çoğu zaman ya gizli bir sorunu ya da dolandırıcılık girişimini gösterir.
Kapora dolandırıcılığına karşı
İkinci el deniz araçlarında en sık görülen dolandırıcılık yöntemi kapora. Düşük fiyat, "çok soran var, kapora gönderirsen sana ayırırım" baskısı, makineyi göstermemek için bahaneler ya da şehir dışında olduğunu söyleyen satıcı; bunlardan biri bile görüşmeyi durdurmak için yeterli sebep.
- Jetskiyi ve evrakını görmeden kapora ya da ön ödeme göndermeyin.
- Ödemeyi ruhsatnamede adı yazan kişiden başkasının hesabına yapmayın.
- Makineyi bilinen ve kalabalık bir yerde, tercihen bir serviste ya da marinada görün.
- Ödemeyi devir işlemiyle aynı gün, işlem yapılırken tamamlayın.
Parkur360 üzerinden ödeme yapılmaz, sitede emanet sistemi yoktur ve Parkur360 kimseden kapora istemez. İlanlar yayına alınmadan önce moderatörler tarafından kontrol edilir, ancak bu kontrol satıcının ya da makinenin durumunu garanti etmez. Daha fazla bilgi için Güvenli Alışveriş sayfasına bakabilirsiniz.
Kontrol listeniz hazırsa Parkur360'taki satılık jetski ilanlarına göz atabilirsiniz. Alım öncesi kontrol için servis ve bakım, eksik parçalar için yedek parça ilanlarına da bakabilirsiniz.
